VIDEO: Znate li gdje je zenički „arhipelag znanja“? Ova ulica više od stoljeća oblikuje grad- Fakultetska ulica u Zenici, koju starije generacije pamte i pod nazivom Dvanaesti april, predstavlja jedinstven prostor na kojem su se tokom više od jednog stoljeća razvijale neke od najznačajnijih obrazovnih i naučnih institucija u gradu.
Smještena zapadno od Carine, na pravcu prema Čajdrašu, ova ulica svjedoči o razvoju školstva, industrije i nauke, ali i o transformaciji Zenice iz manjeg mjesta u važan obrazovni i privredni centar. Njena historija predstavljena je u videopriči „Arhipelag znanja: Fakultetska ulica u Zenici“, objavljenoj na YouTube kanalu „Zenica kroz objektiv“.
Jedan od najupečatljivijih objekata na tom prostoru bilo je zdanje nekadašnje zeničke Gimnazije, izgrađeno 1928. godine za potrebe tadašnje Niže građanske škole. Stara zgrada je, nakon gotovo jednog stoljeća, srušena, ali je na istom mjestu podignut novi objekt jednakih dimenzija, čime su sačuvane osnovne konture građevine koja je obilježila ovaj dio grada.
Upravo oko te lokacije kasnije se razvijao svojevrsni zenički „arhipelag znanja“ – prostor na kojem su se, gotovo jedna uz drugu, našle ustanove osnovnog, srednjeg i visokog obrazovanja, kao i institucije naučnoistraživačkog rada.
Važan dio tog obrazovnog kompleksa je Osnovna škola „Miroslav Krleža“, jedna od najstarijih obrazovnih ustanova u Zenici. Njeni korijeni sežu u period austrougarske uprave, kada je osnovana kao Djevojačka narodna osnovna škola.
Prema najranijim sačuvanim podacima iz 1901. godine, škola je imala četiri učionice, a sve do 1945. godine pohađale su je isključivo djevojčice. Nakon Drugog svjetskog rata postala je mješovita škola te je tokom narednih decenija mijenjala lokacije i nazive.
Stariji Zeničani pamte je kao Treću osnovnu školu, ali i kao Osnovnu školu „Sestre Ditrih“, nazvanu u znak sjećanja na Borku, Miru i Linu Ditrih, koje su krajem 1944. godine odvedene u logor Jasenovac.
U sadašnju zgradu, u neposrednoj blizini fakultetskog kompleksa, škola je preseljena 1961. godine. O njenom nekadašnjem značaju i broju djece u ovom dijelu Zenice govori podatak da su je školske 1974/1975. godine pohađala čak 2.164 učenika, raspoređena u 67 odjeljenja.
Ime književnika Miroslava Krleže nosi od augusta 1994. godine. Zajedno s područnom školom u Čajdrašu, nakon temeljite obnove početkom dvijehiljaditih godina, postala je jedna od modernije uređenih i opremljenih osnovnih škola u Zenici.
Na istom prostoru obrazovale su se i brojne generacije učenika Tehničke i Ekonomske škole, čime je formirana jedinstvena cjelina u kojoj su se susretali osnovci, srednjoškolci, studenti, profesori i naučni radnici.
Posebno mjesto u razvoju Fakultetske ulice, ali i cijele Zenice, pripada Metalurškom institutu te Metalurško-tehnološkom i Mašinskom fakultetu. U vremenu snažnog industrijskog razvoja grada te su institucije školovale inženjere, stručnjake i profesore koji su ostavili značajan trag u metalurgiji, mašinstvu i privredi širom nekadašnje države.
Naučnoistraživački rad koji se odvijao u tim ustanovama pratio je razvoj zeničke industrije i omogućio da grad, osim statusa velikog industrijskog centra, stekne i ugled važnog regionalnog središta znanja i stručnog obrazovanja.
Fakultetska ulica zbog toga nije samo gradska saobraćajnica niti skup školskih zgrada. Ona predstavlja živu hroniku razvoja Zenice i mjesto na kojem je moguće pratiti gotovo cijeli obrazovni put – od prvih školskih klupa do fakultetskih diploma i najviših naučnih zvanja.
Zidovi njenih škola, fakulteta i instituta danas podsjećaju na generacije koje su u njima stjecale znanje, ali istovremeno ukazuju na put kojim bi se Zenica trebala razvijati u budućnosti – kroz obrazovanje, nauku i ulaganje u mlade ljude.
